Door John Haverdil op 26 april 2013

Visie op én voor kerken

De Verrijzenis Parochie sluit de komende jaren acht van de elf Katholieke kerken in onze gemeente. Voorlopig zijn Megchelen, Netterden, Varsselder, Ulft, Breedenbroek, Silvolde en Varsseveld de klos. Op termijn wellicht ook Gendringen zo konden we onlangs lezen in de Gelderlander. Kerkgangers en niet kerkgangers zijn boos en soms ook geschokt.
Mensen voelen zich niet gehoord: “We zijn wel goed voor de kerkbalans”, is een veelgehoord kritiekpunt. Terwijl in Netterden en Silvolde vrijwilligers druk bezig zijn met de restauratie van hun kerk, worden achter hun rug de deuren gesloten.

Sommigen halen hun schouders op en spreken over eigen schuld dikke bult en verwijzen naar de seksuele misstanden binnen de Katholieke kerk. Anderen menen dat de traditionele religie op haar retour is en definitief verdwijnt en wijzen op mogelijke gevolgen voor onze waarden en normen.
Feit is dat het kerkbezoek flink achteruit loopt. Deze ontwikkeling heeft zich al in de jaren 60 ingezet. De ontzuiling en vergrijzing zijn hier de grootste oorzaken van. Logisch dat de parochieraad zichzelf gedwongen voelt om tot actie te komen. Maar wat ze ook besluiten, ze doen het nooit goed, immers een kerk is menigeen zeer dierbaar. Ieder heeft zo zijn diepgewortelde herinneringen aan een doopfeest, een huwelijk of een uitvaart.

Ook als je niet kerkelijk bent hoort de kerk, vaak letterlijk als het centrale punt van het dorp, bij je roots. De religie mag dan misschien op haar retour zijn, maar dit geldt niet voor de liefde en betrokkenheid bij de kerk als gebouw. De enorme opkomst in Ons Pakhuus in Silvolde tijdens de bijeenkomst over sluiting van de kerk en ook de vele vrijwilligers die zich wekelijks inzetten voor de kerken in onze gemeente zijn hier het bewijs van.
Ik als atheïst durf dan ook wel de stelling aan dat de Kerk niet dood is. Ik heb een keer een artikel geschreven over cultuur en cultuurhistorie. Het sluiten van kerken heeft hiermee van doen. Ik heb in dat artikel een dichtregel van Lucebert uit 1974 gebruikt: “Alles van waarde is weerloos”. Deze dichtregel is nu zeer actueel, immers cultuurhistorische waarden en maatschappelijke verworvenheden worden met de sluiting van kerken aangetast.

De woede en verbazing onder parochianen en niet parochianen is in mijn optiek vooral gericht op de eenzijdige beslissing die is genomen. Het voelt als een van boven opgelegd (voldongen) besluit. Het is dan ook begrijpelijk dat het bestuur van Silvolde de handdoek in de ring heeft gegooid.
Maar wat nu? Ik doe een poging en misschien een handreiking. Iedereen snapt dat er leegloop is in de kerken en dat je daar een antwoord op moet hebben. Maar ‘de kerk’ is van iedereen en in de huidige tijd past het niet om eenzijdig, zonder consultatie en gedegen vooroverleg een dergelijk onvoldragen besluit te nemen.

Mijn oproep is dan ook om, opnieuw, samen met burgers (parochianen en niet parochianen), parochiebestuur, gemeentebestuur en andere betrokken partijen een kerkenvisie te ontwikkelen om ‘weloverwogen strategische keuzes te maken’.
Zo’n breed gedragen visie geeft antwoord op vragen als: welke kerken kunnen hun religieuze functie behouden, welke parochies worden samengevoegd in één kerkgebouw, welke kerken krijgen een nieuwe bestemming en moet er eventueel worden gesloopt? Met deze visie op kerken komt de samenleving en de gemeente bij het sluiten van een kerk niet voor een voldongen feit te staan zoals nu het geval is.

Katholieke kerken zijn ‘gewijde en heilige plaatsen’. In principe staan de bisschoppen afwijzend tegenover herbestemming. Voorwaarde van het profane gebruik is dat het gebruik ‘niet onwaardig’ is. De voorkeur gaat uit naar een sociale functie – bibliotheek, school, gezondheidscentrum – en in mindere mate naar een culturele functie, zoals een museum. Waar een wil is, is een weg. Laten we samen die weg bewandelen in onze zoektocht naar een goede (her)bestemming voor deze waardige bouwwerken.

John Haverdil

John Haverdil

Woont in: Ulft Sterk in: Verbindingen leggen en ook zaken aan elkaar knopen. Ben niet van de details maar van de vergezichten en visies. ‘Waar moet het naar toe en wat is goed voor onze burgers en de omgeving?’ Veel vage termen waar je wellicht moeilijk iets concreets bij kunt voorstellen maar ik denk wel

Meer over John Haverdil