Door Ton Menke op 28 februari 2013

Uitstellen fusie grote teleurstelling

Daar staan we dan. Verliefd, verloofd en tenslotte toch nog een blauwtje gelopen. Wat begon als een moedige stap voorwaarts eindigt uiteindelijk in een teleurstelling. In ieder geval voor de PvdA. We vonden het een moedige stap van de beide colleges en raden. Gezien de problematiek die op ons afkomt ook een realistische stap, het getuigde in ieder geval van lef en verantwoordelijkheid durven nemen. 

Mensen die hulp nodig hebben, jeugdzorg, een uitkering, langdurige zorg krijgen nu, in elke gemeente afzonderlijk, zo’n 20 instanties over de vloer met allemaal verschillende geldstromen. En achter iedere hulpverlener staat weer iemand die dat coördineert en organiseert. Al jaren proberen we dit slimmer te organiseren met minder mensen en middelen. De VNG wil dat ook; minder ambtenarij en bestuurlijke drukte. De oplossing is, en daar is iedereen het over eens, dat veel van die nu nog rijkstaken gedecentraliseerd gaan worden van het Rijk naar de gemeenten. De gemeente staat dichtbij burgers en kan zorgen dat er één iemand aan het huis komt die de zaken dan ook goed regelt. Om dat te kunnen doen wil ook het huidige kabinet voor hele grote bedragen, taken naar de gemeenten overplanten waardoor het budget van de gemeenten bijna verdubbelt. Dat wil het Rijk doen maar dan moeten we als gemeente wel in staat zijn al die grote verantwoordelijkheden uit te voeren. En de conclusies van beide colleges was, nee dat kunnen we nauwelijks. We hebben onvoldoende omvang om de verantwoordelijkheid voor de uitkering van mensen, de verzorging van mensen voor de jeugdzorg ook echt te kunnen oppakken.

Toen kwam de vraag of een fusie zou kunnen leiden tot een gemeente die groot genoeg zou zijn om de zware taken aan te kunnen en klein genoeg blijft om nog overzichtelijk te zijn.

Die vraag hebben we uiteindelijk maar half kunnen beantwoorden. Daarover zijn we  teleurgesteld. We hebben weliswaar een aantal voorzichtige stappen gezet in het onderzoek, maar verzuimen om vandaag nog een stap te zetten. De PvdA vindt het jammer dat we vandaag niet besluiten om het onderzoek echt af te maken. Want een echt JA hoeven we pas eind juni te zeggen.

Tegen die tijd hadden we namelijk van de burgers, instellingen en bedrijven kunnen weten hoe ondanks een grotere schaal een goed en open overlegstructuur georganiseerd zou kunnen worden tussen de gemeente, ambtenaren en bestuurders en diezelfde instellingen, bedrijven en buurten en dorpen. We hadden ook kunnen weten hoe burgers ondanks de grotere schaal verbonden willen en kunnen blijven met hun dorp of woongebied. We hadden ook kunnen onderzoeken of en hoe bewoners meer taken op zich kunnen nemen en hoe we ook voorkomen dat we toch al actieve vrijwilligers overvragen. Kortom we hadden burgers kunnen vragen naar hun mening, valkuilen, oplossingen en verbeteringen.

Een teleurstelling omdat we niet nog een stap zetten, want uiteindelijk hadden we pas eind juni de definitieve beslissing hoeven nemen.

Dan hadden we ook geweten hoe precies die financiële prikkel eruit zou zien die minister Plasterk gemeenten wil geven die gaan herindelen. Want al in mei van dit jaar komt het kabinet met een nieuw Beleidskader gemeentelijke herindeling, waarin nader wordt ingegaan op de wijze waarop het kabinet de opschaling wil stimuleren. In ieder geval komen er financiële prikkels om herindelingen te bevorderen. En dan zal ook in mei al blijken dat de ‘vaste voet’ in de algemene uitkering in een nieuwe gemeente fors verhoogd wordt, zodat we niet 700.000 minder zouden krijgen maar hetzelfde en misschien wel meer. Een van de conclusies ‘dat een fusie op korte termijn nauwelijks voordelen met zich mee brengen’, was dan ook onjuist gebleken. Dan hadden we ook meer geweten over de stappen die het kabinet zet om de budgetten, werk, zorg en jeugd te bundelen. Een wenkend perspectief, volgens ons, een zo breed mogelijke ontschotting in het gemeentefonds tot één integraal budget.

Maar ondanks het feit dat we de politieke tijdsgeest feilloos aanvoelden, moedig waren en telkens op onze wenken bedient worden, gaat het verdere onderzoek naar een mogelijke herindeling met dit raadsvoorstel niet door. We stellen de herindeling uit. Hoelang staat nog in de sterren geschreven, maar ik vrees dat we het ‘momentum’ missen en dat het nog een hele tijd gaat duren. Hoera, zullen sommigen zeggen. Ik denk dat we een kans missen en uiteindelijk zal blijken dat we de burgers tekort hebben gedaan. Maar dat is de mening van de PvdA.

Wij vinden dat te vroeg de stekker uit het proces is gehaald. We zeiden al eerder dat we het aan onze inwoners verplicht zijn uitgebreid te onderzoeken of de schaal waarop we nu opereren voldoende is om de komende uitdagingen aan te kunnen. Dit onderzoek is, in onze beleving, nu niet volledig afgerond. Niet voldoende afgerond in ieder geval om een de conclusie te trekken dat een herindeling nu, te vroeg is.

Wat nu? Wat betekent deze beslissing nu voor de beide gemeenten en de regio Achterhoek? Blijven we als Oude IJsselstreek zelf ploeteren, gaan we samenwerken en hoe dan of toch een gemeentelijke fusie?

De komende ontwikkelingen en het kabinet vragen de gemeente in de Achterhoek toch echt na te denken over hoe ze de burger beter kunnen bedienen en faciliteren en hoe we ook de belangen van de toekomstige generaties daarbij behartigen. Daarom alleen al zijn we ook aan onze inwoners verplicht om verder na te denken en verder uit te werken hoe we de komende uitdagingen aan kunnen. We kunnen ons niet permitteren nu te stoppen en achterover te gaan leunen. Volgens ons beseffen we ons nog te weinig dat decentralisaties verregaande veranderingen eisen.

Het kabinet zegt ook dat decentralisaties forse eisen stellen aan de uitvoeringskracht van gemeenten. Gemeenten hebben opschaling nodig om een goede partner te zijn voor maatschappelijke organisaties, zoals zorginstellingen, en om financiële risico’s te kunnen dragen en te beschikken over de benodigde kennis en capaciteit.

Op termijn zouden er alleen nog gemeenten moeten zijn van in beginsel 100.000+ inwoners, waarbij wel ruimte wordt geboden voor maatwerk op basis van bevolkingsdichtheid of de geografische context.

Maar gemeentelijke herindeling zijn een taai proces, waar de decentralisaties niet op kunnen wachten, omdat de inhoudelijke en financiële belangen bij de decentralisaties hiervoor te groot zijn. Het proces van decentralisatie is ingezet en de eerste decentralisaties in het sociale domein vinden al plaats in 2014. De gemeentelijke uitvoeringskracht moet daarom reeds op korte termijn versterkt zijn. Dit kan door voort te bouwen op de huidige praktijk, waarin gemeenten intergemeentelijke samenwerkingsverbanden benutten. Tegelijkertijd zijn deze bestuurlijke hulpstructuren, voor de PvdA, maar ook gezien de voorkeur van het kabinet geen permanent alternatief.

Samenwerking tussen gemeenten kan voorlopig wel een oplossing zijn, maar, en dat heb ik tijdens de raadsrotonde proberen aan te geven, die samenwerkingsverbanden staan ver bij burgers vandaan, zijn lastig te controleren en gaan soms zomaar een eigen leven leiden. En dat  samenwerkingsverbanden tussen overheden een eigen leven gaan leiden is niet de bedoeling, vindt de PvdA. Het moet gaan om een verlengd lokaal bestuur geen verlegd lokaal bestuur.

Ik idealiseer herindelingen en fusies niet maar ook de huidige regionale samenwerkingsverbanden dan wel gemeenschappelijke regelingen moeten we niet romantiseren. Zij zijn democratisch gezien verre van optimaal. Je staat als burger en gemeenteraad altijd op afstand. En juist de zorgtaken die naar de gemeenten komen gaan over simpele vragen van burgers. Over jongeren die hulp nodig hebben, over werk voor mensen met een beperking, over oma die zorg nodig heeft. Daar wil de burger de bestuurders op kunnen aanspreken en daar moet je als gekozen volksvertegenwoordiger direct invloed op willen hebben. Bestuurders moeten aanspreekbaar en te vinden zijn en geen schimmige technocraten worden. En dat los je volgens de PvdA niet op door de bestuurders nóg onvindbaarder te maken in grote samenwerkingsverbanden.

Ton Menke

Ton Menke

Woont in: Ulft Krijgt energie van: Ik haal vooral erg, erg veel goede zin uit het feit dat ik, hoe indirect het soms ook lijkt, mag helpen de maatschappij vorm te geven, dat ik elke dag iets kan bijdragen aan de samenleving. Want ik wil de wereld veranderen, al is het maar een heel, heel

Meer over Ton Menke