Door op 27 maart 2016

Scholen en leefbaarheid Deel II: middelbare scholen

 

library-979896_640

Van basisschool naar middelbare school

De bevolkingskrimp zal niet ophouden bij de basisscholen, maar doortrekken naar de middelbare scholen. Ook dat gaat behoorlijke consequenties hebben; er wordt regionaal al langere tijd gesproken over deze problematiek. Deze gesprekken hebben een aantal toekomstbeelden geschetst die voor bepaalde dorpen ingrijpend zijn. Sluiting van scholen zal plaats gaan vinden. Voor de gemeente Oude IJsselstreek geldt, dat het Almende Collega op de korte termijn van drie naar twee schoollocaties wil gaan. Er zijn nu één locatie voor HAVO/VWO (het Isala in Silvolde met 1.025 leerlingen) en twee voor VMBO (de Bluemers in Silvolde met 500 leerlingen en de Wesenthorst in Ulft met 800 leerlingen). Het Almende College heeft aangegeven voor één HAVO/VWO- en één VMBO-locatie te willen gaan. Dit noemt men een unilocatie.

Het streven naar een unilocatie lijkt de PvdA uitstekend vanwege de verwachte terugloop van het aantal leerlingen. Het Almende College heeft nu ongeveer in totaal 2.300 leerlingen. Voor de VMBO-locaties, samen goed voor 1.300 leerlingen anno 2015, wordt de bevolkingskrimp voor de komende vijftien jaar geschat op ongeveer 33%. Het VMBO-onderdeel van het Almende College houdt in 2030 circa 870 leerlingen over. Het ophouden van twee VMBO-locaties is niet logisch, omdat dat qua financiën, qua schoolorganisatie en qua bezettingsgraad niet te doen is. Een unilocatie is het logische vervolg. Om dit te realiseren zijn een aantal opties onderzocht, waarna er uiteindelijk drie zijn uit gedestilleerd als zijnde serieus.

Drie opties voor het voortgezet onderwijs

De eerste optie is om de Wesenthorst te behouden en de Bluemers te sluiten. Er zijn een aantal argumenten die hier voor pleiten. Zo is dit gebouw naar alle waarschijnlijkheid groot genoeg om de leerlingen van de Bluemers op te nemen, zonder dat het geld kost. Dit is de meest goedkope optie. Daarbij is de locatie uitstekend vanwege de nabijheid van uitvalswegen en het busstation / openbaar vervoer. Dit laatste is heel belangrijk, omdat van alle leerlingen van de Wesenthorst 80% uit Ulft en Gendringen en 13% uit Montferland komen. Voor deze mensen is de school ideaal gelegen. Bovendien wordt het nabijgelegen sportcomplex De IJsselweide vernieuwd (sportfaciliteiten zijn dus op korte afstand aanwezig) en zou men zelfs het gesloten zwembad de Blenk er bij kunnen betrekken. De gigantische oppervlakte van de Wesenthorst komt bij deze goedkoopste optie niet leeg te staan.

De twee optie is om de Bluemers uit te breiden. Dit wordt geschat op een bedrag van € 4,4 miljoen. Er is nog wat ruimte rondom de school en om het geheel te complementeren, zou basisschool De Plakkenberg en uiteindelijk waarschijnlijk ook basisschool De Drie Linden verplaatst moeten worden. Waar deze scholen dan naar toe moeten, is trouwens nog niet bekend. Als deze optie wordt uitgevoerd, lopen de kosten met ongeveer € 2,5 miljoen op tot circa € 6,9 miljoen. Een groot voordeel is dat het gebouw van de Bluemers niet leeg komt te staan, het goedkoper is dan nieuwbouw en al het voortgezet onderwijs in Silvolde geconcentreerd wordt. Concentratie is financieel en organisatorisch aantrekkelijk.

De derde optie is complete nieuwbouw vlakbij het Isala en sluiting van zowel de Wesenthorst als de Bluemers. Dit plan kost ongeveer € 18 miljoen. Een argument dat voor deze optie spreekt, is dat het hele voortgezet onderwijs in de gemeente Oude IJsselstreek op één plek gevestigd wordt. Uiteraard is dit financieel (bedrijfskosten) en organisatorisch zeer gunstig. Ook ligt het sportcomplex de Paasberg om de hoek waardoor leerlingen snel bij de sportlocaties kunnen zijn. De groene en bosrijke omgeving wordt als een goede leeromgeving genoemd. Toch steekt er steeds één argument bovenuit: nieuwbouw komt de leerlingenstroom ten goede.

Leerlingenstroom als argument

De wens van het Almende College om tot een unilocatie nabij het Isala te komen, wordt steeds gestaafd met de leerlingenstroom. Aan het begin van dit artikel werd het dalend aantal leerlingen al genoemd. Dit kan een bedreiging worden voor het voortbestaan van middelbaar onderwijs in de gemeente Oude IJsselstreek, met name voor het VMBO. Volgens het Almende College kan dit alleen tegen gegaan worden door een compleet nieuwe school uit de grond te stampen. Zij kiest dus onomwonden voor de al eerder genoemde optie drie. Hoe zit dat?

Het huidige voedingsgebied (het gebied waaruit de middelbare school leerlingen aantrekt) van het Almende College omvat nu een gebied dat grofweg begrensd wordt door Dinxperlo, Varsseveld, Gaanderen,’s-Heerenberg en Megchelen. Een deel van de VMBO-leerlingen dat nu naar de Bluemers gaat, komt uit plaatsen als Dinxperlo, Varsseveld en Gaanderen. Zij bevinden zich dus op de grens van het voedingsgebied. Zij kunnen ook kiezen voor VMBO-opleidingen in Aalten en Doetinchem. De vrees bestaat dat, als de Bluemers dichtgaat en er geen nieuwe school vlakbij het Isala komt, deze leerlingen uit het grensgebied naar andere scholen gaan. De Wesenthorst in Ulft komt dan blijkbaar niet in beeld. Het gaat dus om het mogelijk verlies van potentiële leerlingen. En dus moet er een nieuwe school gebouwd worden.

Dit klinkt in de oren van de PvdA niet logisch en lijkt vooral een hele selectieve manier van argumenteren. Want over hoeveel leerlingen hebben we het eigenlijk die misschien verloren gaan als er geen nieuwe school komt? Het onderzoek is daar uiterst summier over. Voor het gemak zijn de aantallen van de Bluemers en het Isala bij elkaar opgeteld. Op dit moment komt 73% van alle leerlingen van beide scholen in Silvolde, dus het Isala en de Bluemers, uit de eigen gemeente. Uit de gemeente Aalten komt 12 % en uit de gemeente Doetinchem 12,6% van de leerlingen. Het gaat hier dan met name om leerlingen uit de dorpen Dinxperlo en Gaanderen. Kortom, driekwart van de leerlingen komt uit de Oude IJsselstreek. Een kwart van de leerlingen kiest misschien voor een andere school dan het Almende College als er geen nieuwbouw komt. Dat zijn iets meer dan 508 leerlingen. Daarvoor moeten meer dan 100 leerlingen uit Montferland (als de Wesenthorst dichtgaat) dan maar verder fietsen. Gaan die dan naar Doetinchem toe als de Wesenthorst dichtgaat?

En waar bestaat dat kwart van de leerlingen (afkomstig uit de gemeenten Aalten en Doetinchem) dan uit die je mogelijk kwijtraakt? Daarvoor wordt niets gezegd. Het is sowieso raar dat de aantallen van de Bluemers en het Isala bij elkaar opgeteld worden in het onderzoek. We hebben het immers over het VMBO (de Bluemers) en niet over HAVO/VWO (het Isala). Dit vertroebelt het beeld enorm, omdat het moet gaan om de VMBO-leerlingen uit Dinxperlo en Gaanderen die misschien niet naar het Almende College gaan als er geen nieuwbouw komt. Hoeveel leerlingen zijn dat er dan? En stel dat zij naar de Wesenthorst moeten fietsen, is dat dan een reden om het Almende College de rug toe te keren? Daarnaast kun je je nog afvragen of bijvoorbeeld de invulling van het onderwijs niet meetelt bij de schoolkeuze. Daarover wordt niet gesproken. Al met al rammelt de argumentatie van het Almende voor nieuwbouw.

Selectief coalitiebeleid

Wat de PvdA bevreemd, is dat het plan en het proces al in een dusdanig gevorderd stadium zijn, dat de gemeenteraad eigenlijk in een bepaalde positie geplaatst wordt. Bovenstaand onderzoek wordt samen met de argumenten voor nieuwbouw als hét plan gepresenteerd. De coalitie heeft dit domweg overgenomen. Met de andere opties is eigenlijk geen rekening gehouden en die zijn daarom eigenlijk niet echt onderzocht. De gemeenteraad krijgt op het laatste moment de vraag voorgeschoteld of ze in willen stemmen met nieuwbouw. Zij had in een vroeger stadium geïnformeerd moeten worden. Nu geven we aan grondspeculanten misschien vrij waar we in de toekomst willen gaan bouwen. Zij kunnen als kapers op de kust de gronden wegkopen en een veel hoger bedrag vragen van de gemeente. Dit maakt alles veel complexer en de belangen groter. Het proces lijkt daardoor in een trechter te lopen. Dit gevoel leeft niet alleen bij de PvdA, maar bij alle partijen zo werd duidelijk bij het overleg tussen alle fractievoorzitters.

De PvdA heeft om een aantal redenen felle kritiek op de sluiting van de Wesenthorst en de nieuwbouw vlakbij het Isala. En dat is niet omdat de schrijver een uitstekende tijd op het Isala heeft gehad of Silvolde iets misgunt. Als eerste is dat het financiële plaatje. Er wordt door het Almende College € 14 miljoen gevraagd van de gemeente voor de nieuwbouw. Dat is nog gerekend zonder allerlei aanpassingen aan de infrastructuur, riolering, etc. Het bedrag loopt dan al snel op naar € 17 miljoen. Dat geld heeft de gemeente domweg niet, omdat het met de huidige financiële stand maximaal € 6 ton per jaar te besteden heeft voor dergelijke projecten. Instemmen met nieuwbouw zou betekenen dat de gemeente ongeveer de eerste 34 jaar vrijwel niet kan investeren. Dit is onwenselijk. Belangrijker is, dat het huidige college bestaande uit Lokaal Belang, CDA en VVD bezuinigen tot enige speerpunt van hun beleid heeft gemaakt. Ze bezuinigt op de zorg en het verenigingsleven. Voetbalverenigingen en muziekverenigingen moeten de teugels aanhalen, de mensen krijgen minder zorg. Maar voor overbodige nieuwbouw liggen de miljoenen klaar. Dit getuigt van een wel heel selectief coalitiebeleid.

Hergebruik in plaats van nieuwbouw

Dan is er nog de leegstand en de leefbaarheid. De PvdA let hier heel scherp op. In onze gemeente, de Achterhoek en heel Nederland staan ontzettend veel gebouwen leeg. Voor onze gemeente geldt dat met de sluiting van de Wesenthorst er een gigantisch groot gebouw leeg komt te staan. Voor dit gebouw is er geen andere mogelijke opvulling mogelijk. Veel panden in de dorpen staan al leeg en dan zou dit grote schoolgebouw erbij komen. Dat kan niet. Slopen is geen optie vanwege de kosten. Bovendien, wat zal er met de leeggekomen vlakte gebeuren? Daar is geen bestemming voor te vinden, omdat er geen huizen meer worden gebouwd. Verder is zwembad de Blenk al dicht, waardoor een deel van centrum van Ulft verpaupert als het schoolgebouw ook nog dichtgaat. Dat is wel heel zuur als je net het centrum opgeknapt hebt.

De PvdA pleit daarom voor het opknappen en hergebruiken van bestaande bebouwing. Nieuwbouw zou alleen moeten kunnen als alle leegstand benut wordt. Het is veel beter om zaken in elkaar te schuiven. Zo opperde Ton Menke tijdens de algemene beschouwingen in november 2015 al eens om de Mariaschool, Woelwaters en Christoffelschool in het gemeentehuis samen te voegen. Niet omdat het op het eerste gezicht misschien een vreemd idee is, maar omdat we moeten kijken naar wat wél kan. Het diende als een soort opmaat om anders te kijken naar hoe we bestaande bebouwing wel kunnen benutten voordat we met nieuwbouw komen en extra leegstand creëren. Extra leegstand, want er staan al vrij veel gebouwen leeg in alle dorpen. Dit zal zeer waarschijnlijk wel toe gaan nemen vanwege de bevolkingsdaling.

Bovendien kun je kritisch kijken naar de reden voor nieuwbouw voor het Almende College op een nieuwe locatie. Want waarom moet de nieuwe middelbare school op de Paasberg gebouwd worden? Door de nieuwe school ten noorden van de Oude IJssel (en richting Doetinchem) te bouwen, wordt geprobeerd het voedingsgebied te vergroten en leerlingen uit het grensplaatsen van het voedingsgebied te verleiden naar het Almende College te blijven gaan. Dat terwijl bijvoorbeeld Doetinchem zelf drie middelbare scholen heeft. Waarom de concurrentie met Doetinchem aangaan, terwijl samenwerking beter is? Tenslotte gaan ook “directe concurrenten” Doetinchem en Aalten de gevolgen van de bevolkingskrimp merken en waarschijnlijk maatregelen nemen. Hoe past een gloednieuwe school, met als argument dat de leerlingenstroom anders in het geding komt, dan in de regionale ontwikkeling?

En als je deze gedachtegang doortrekt, is het dan legitiem dat de gemeente en dus de gewone man op straat hier aan mee betaalt? Kortom, waarom wordt er niet midden in het huidige voedingsgebied gezocht naar een goede locatie? Waarom voldoen de huidige gebouwen niet, terwijl ze door de inspectie als goed zijn beoordeeld? En als er dan toch nieuwbouw moet komen, dan moet het gaan over infrastructuur en bereikbaarheid, bijvoorbeeld met het openbaar vervoer. Al deze vragen heeft de PvdA in de gemeenteraad naar voren gebracht. Daarom is er onder aanvoering van de PvdA een raadsbrede motie aangenomen die het college oproept tot meer en vooral diepgaander onderzoek. In dat onderzoek moet dan niet alleen gekeken worden naar het VMBO van het Almende College, maar naar al het onderwijs in onze gemeente. Raadslid Gijs van de Beek heeft zich sterk gemaakt voor een integrale visie op de huisvesting van het onderwijs, omdat alle stromen (basis-, voorgezet en speciaal onderwijs) nauw met elkaar verweven zijn. Pas dan kan zo’n belangrijke beslissing genomen worden. Let wel, één ding staat bij de PvdA voorop en dat is iedereen recht heeft op het beste onderwijs. Daar hoort dan wel een integraal beleidsplan bij en dat ontbreekt.

Tot slot

In dit stuk wordt over de schoolstrijd gesproken, maar laten we de strijd tussen de dorpen in de gemeente niet vergeten. Het is ook aan deze strijd waar we voorbij moeten. Concurrentie of rivaliteit tussen dorpen is prima, maar wel met gezond verstand. Laten we de discussie over de huisvesting / plaatsing van een school niet gebruiken als een concurrentiemiddel. Het totaal aantal leerlingen daalt en dus moeten er keuzes gemaakt worden. Het heeft geen zin om elkaar leeg te concurreren. Complexe problemen als bevolkingskrimp, sluiting van scholen, leegstand en leefbaarheid kunnen alleen opgepakt worden als iedereen samen de schouders eronder zet. Dat betekent dat er ook serieus nagedacht moet worden over de toekomst. Dat moeten we niet morgen doen, maar nu; de bevolkingskrimp speelt niet over vijf jaar maar is al begonnen. Durf na te denken over de toekomst en steek de handen uit de mouwen.