Door op 28 januari 2015

De DRU: een oersterke troef voor de gemeente

De afgelopen week waren er een drietal avonden over de DRU en de financiering ervan. Met mijn 24 jaar was ik trouwens wel de enige belangstellende van onder de 40 jaar. Een week eerder publiceerde de gemeente een rapport over de kosten en baten. Nu is er voor iedereen duidelijkheid gekomen. Voor de PvdA reden om haar beeld over het geheel te geven, want dat is amper belicht.

Op het eerste gezicht is het DRU-industriepark een geweldige prestatie van de gemeente, maar er zijn vanuit verschillende hoeken veel kritische geluiden te horen. De kritiek richt zich op een aantal zaken: de financiën (onduidelijkheid over de kosten en te hoge kosten), de doelstellingen (de DRU is alleen voor Ulft en de rest van de gemeente telt niet mee) en de legitimiteit (er zijn maar een paar mensen die de DRU willen). De PvdA worstelt hiermee, omdat zij zich altijd als voorstander van de DRU toonde. Misschien deden we dat teveel. Misschien zijn de argumenten niet duidelijk genoeg voor het voetlicht gebracht of zijn ze verloren gegaan in de hele discussie rondom de DRU. Hoe het ook zij, er is negatieve beeldvorming ontstaan over de DRU en de rol van de PvdA daarin. De discussie ging steeds meer over personen en de financiën. Het oude college zou bewust een mist opgetrokken hebben met betrekking tot de financiën. Ze wilde wel openheid geven, maar dan leek het alsof de slager zijn eigen vlees keurt. Regionale media gingen helaas vaak in mee in de negatieve beeldvorming, de inhoud werd amper besproken. Dit zorgde niet voor een fatsoenlijk debat, want waarom hebben we altijd achter de DRU gestaan?

Chronologie

Terug naar het begin. Eind jaren ’90 verdween de onderneming de DRU van het terrein. Daarmee kwam een einde aan eeuwen van bedrijvigheid langs de Oude IJssel. imageLangs die hele rivier was er zoveel bedrijvigheid, omdat het ijzer (“oer”) dicht aan de oppervlakte lag. Hele families uit Ulft en omgeving werkten tot in de jaren ’90 bij ijzergieterijen als de DRU, Becking & Bongers en de Etna. Dat geldt voor bijna alle inwoners van Ulft en veel mensen uit onze gemeente. Toen deze bedrijven (en de ATAG) vertrokken, bleef niet alleen de gedachte aan het verleden achter, maar ook grote percelen land en lege gebouwen midden in het dorp.

In 2006 werd begonnen met de afgraving van de zwaar vervuilde grond. De provincie Gelderland steunde vanaf dat jaar het hele project, zowel in financieel als in bestuurlijk opzicht. In 2009 opende de DRU Cultuurfabriek haar deuren, in 2011 de SSP-evenementenhal met het VNG-congres. Inmiddels is het uitgegroeid tot een complex met een theater, poppodium, bibliotheek, Galerie bij de boeken, restaurant, woningen in de badkuipenfabriek, Wonion, Radio Optimaal FM, werkplekken voor scholieren van het Graafschap College en het ICER dat in 2014 door koning Willen-Alexander geopend werd. Veel gebouwen zijn Rijksmonumenten, omdat er in de regio nog maar heel weinig industrieel erfgoed bestaat. Het geheel wordt gecomplementeerd door fabrieksschoorsteen De Fakkel die een eerbetoon aan de arbeiders van weleer vormt. Aan de overkant van de Strang ligt het terrein dat voor festivals als Festivaart, Coverland en Huntenpop gebruikt wordt. Het gemiddeld aantal bezoekers per jaar: ruim 141.000 mensen.

De financiën

Deze prestaties staan niet in het financiële rapport, dat voor de rest overigens een prima rapport is. Het is zakelijk en geeft weer wat er in de afgelopen jaren in de projecten gestopt is. Het geeft alle investeringen weer: van de eerste grondinvesteringen tot de laatste stoeptegel. Er is in voor € 28,3 miljoen geïnvesteerd en € 4,8 miljoen winst gemaakt. Het gehele complex kost sinds 2006 dus € 23,5 miljoen. Een grote post betreft de bouwkosten en inrichting van het Portiersgebouw waar diverse maatschappelijke en culturele instellingen alsmede een theater, popodium, oefen- en vergaderruimtes gehuisvest zijn. De totale kosten bedragen hier ongeveer € 11 miljoen. Die € 23,5 miljoen vormen natuurlijk een gigantisch groot bedrag. Voor- en tegenstanders van de DRU zullen met deze cijfers gaan zwaaien om hun gelijk aan te tonen. Wat blijft, is het grote bedrag en met name de focus op de kosten.

Foto 2   Foto 3

In het rapport wordt er op een paar zaken niet ingezoomd en dat is wat vreemd. Zo wordt de grondexploitatie van € 9,2 miljoen er ook bij opgeteld, maar dat is niet terecht. De exploitatie staat altijd in een apart hoofdstuk van de gemeentelijke begroting: dat gebeurt ook bij de Brede school in Terborg, de Biezenakker in Ulft en het Eskopje in Varsseveld. Die € 9,2 miljoen moeten daarom ook los van de DRU gezien worden. Voorts moeten de afschrijvingen op het  grondbedrijf in een breder kader gezien worden. Eigenlijk waren de bouwgronden rondom de DRU bedoeld voor woningbouw, maar door de bevolkingskrimp, economische crisis en afspraken tussen de Achterhoekse gemeenten en de provincie is het aantal te bouwen woningen overal in de regio ver teruggeschroefd. Dat betekent dat elke Achterhoekse gemeente moet afschrijven op gronden; dat de gemeente Oude IJsselstreek dat ook moet, is dus niet vreemd.

Daarnaast wordt er jaarlijks € 1,8 miljoen verstrekt aan verenigingen die in de DRU gevestigd zijn. De misvatting bestaat, dat dit bedrag in de DRU gestopt wordt. Dat is niet waar, het gaat naar de bibliotheek, de oudheidkundige vereniging en het Turks culturele centrum. Deze verenigen, die geen winstoogmerk hebben, zaten vroeger ook in de Smeltkroes. In de tijd van de Smeltkroes ging er jaarlijks een kleine € 1 miljoen naar dezelfde verenigen. Nu is daar bijvoorbeeld ook de Muziekschool bijgekomen, die nu in de DRU gevestigd is. Op die manier worden de muzikanten van morgen in de Oude IJsselstreek geschoold. Overigens was de Smeltkroes zo oud, dat er wel een nieuw gebouw moest komen.

De hele financiële wandel is gecontroleerd door Deloitte, een accountantsbureau dat wereldwijd actief is. Dat bureau heeft geen onregelmatigheden geconstateerd en stelde dat de berekeningen van het Comité van Verontruste Burgers niet strookten met de werkelijkheid.

De vraag naar de verhoudingen wordt vrijwel nergens gesteld. Toch lijkt het goed enkele verhoudingen weer te geven. Olaf Molenaar liet in zijn weblog al zien dat de € 33 miljoen gedeeld door acht jaar (2006-2014) en dat bedrag weer gedeeld door de 40.000 inwoners laat zien, dat het elke inwoner ieder jaar € 100 kostte. In de toekomst zal dit bedrag nog dalen, omdat bijna alle investeringen al gedaan zijn. Bovendien overstijgt de begroting van de gemeente de € 100 miljoen ruimschoots. De benodigde financiën voor de DRU komen uit subsidies vanuitFoto 4 de provincie Gelderland, het Waterschap, de rijksoverheid en voor een belangrijk deel uit de NUON-gelden. Uit de verkoop van NUON heeft onze gemeente een extra zakcentje van ruim € 40 miljoen gekregen. Men is niet op de zak geld gaan zitten zoals Dagobert Duck, maar heeft het vanaf 2008 ingezet. Dat jaar stond in het teken van de economische crisis. Daar hebben we nu nog steeds last van. Juist toen is begonnen met verdere investeringen om de lokale economie te prikkelen en de werkloosheid tegen te gaan. De bouwsector was altijd van economisch belang voor de Achterhoek en onder andere met het DRU-project is geprobeerd om regionale bouwbedrijven in moeilijke tijden toch opdrachten te geven. Dat geld ging trouwens niet alleen naar de DRU, maar bijvoorbeeld ook naar de Brede school in Terborg, de centrumplannen voor Ulft, Terborg en Varsseveld en grote renovaties van allerlei wijken.

De doelstellingen

De doelstelling van het DRU-industriepark is voor de PvdA helder: de gemeente een plek geven waar verleden, heden en toekomst samen vallen. Het verleden en de binding die mensen met de ijzergieterij de DRU hebben, spreekt voor zich. Belangrijker zijn het heden en de toekomst. In heel Nederland is er een economische crisis, een verandering van het consumentengedrag (opkomst internetshoppen) en daar komt de bevolkingskrimp in de Achterhoek, ook in onze gemeente, bij. Daardoor zullen voorzieningen afnemen: scholen gaan sluiten, verenigingen zullen minder leden krijgen, winkeliers minder klanten en werkgevers minder personeel uit de eigen regio. Je ziet nu al in alle kernen dat voorzieningen verdwijnen en dat er leegstand voor in de plaats komt. Dat mensen zich zorgen maken over de toekomstige leefbaarheid in hun kernen is vanzelfsprekend.

Aan het einde van het verhaal is een concentratie van voorzieningen vaak de beste manier om toch voorzieningen voor de hele gemeente te houden. In de optiek van de PvdA moet de DRU ook zo gezien worden: het is absoluut niet alleen voor Ulft; het is voor de hele gemeente en ook voor mensen van buiten onze gemeente. Het DRU-industriepark is dus het brandpunt om voorzieningen voor de hele gemeente te behouden. Dat kan doordat daar allerlei voorzieningen en organisaties daar gebundeld zijn. Daar komt bij, dat de locatie een centrale ligging in de gemeente heeft: het ligt bij de grootste kern en vanuit Terborg, Silvolde, Bontebrug, Gendringen, Varsselder en Etten makkelijk te bereiken is. Bereikbaarheid zal ook in de komende jaren een belangrijk thema worden, omdat de bevolkingskrimp zal zorgen voor een afname van voorzieningen in kleine kernen en een concentratie van voorzieningen in grotere kernen. Door die bereikbaar te houden, kan iedereen in de gemeente er gebruik van blijven maken. Dat het huidige college de Achterhoek Spektakeltour nu van het DRU-terrein wil weren, ligt daarom ook niet in het verlengde van de doelstelling en mogelijkheden achter het project.

Bijzonder binnen het complex is het ICER (Industrie, Cultuur, Educatie en Recreatie). Hier worden verleden, heden en toekomst van de productie en techniek belicht. Het is vooral bedoeld om jongeren enthousiast te maken voor techniek. Dat is gezien het economische profiel van de hele Achterhoek – men denke aan de innovatieve en sterke Achterhoekse maakindustrie – van groot belang voor de toekomst. De technische bedrijven zijn één van de economische fundamenten van de regio. Het opleiden van  Foto 5(technisch) vakkrachten in een gebied waar de bevolking krimpt, is van essentieel belang voor de toekomst. ICER is zelfs zo bijzonder, dat het op 6 mei 2014 door koning Willem-Alexander en koningin Maxima geopend word. De koning volgde hiermee het voorbeeld van zijn moeder. Prinses Beatrix heeft de DRU namelijk in de jaren ’60 al eens bezocht. Vanwege het bezoek van zoon Willem-Alexander mocht burgemeester Alberse daarom op 13 januari 2015 te gast zijn bij de nieuwjaarsreceptie van het koningspaar in het Paleis op de Dam in Amsterdam.

De legitimatie

Misschien wel het belangrijkste vraagstuk betreft de legitimatie van het hele project. Dat bleek uit allerlei reacties, de gemeenteraadsverkiezingen en ook tijdens de inloopavonden. Een aantal mensen wil dat de verantwoordelijken gestraft worden. Dat is veel te kort door de bocht. Het hele project werd en wordt gesteund door vele organisaties, waaronder het Waterschap Rijn en IJssel, het ministerie van Infrastructuur en Milieu en de provincie Gelderland. Met name de provincie heeft het project keer op keer gesteund en goed gekeurd. Het is een van haar kerntaken om het functioneren – ook de financiën – van de gemeente te controleren. Pas als het serieus misgaat, grijpt ze in. Dat is niet gebeurd, de gemeente is absoluut niet failliet en de financiële stromen zijn sinds het begin van het project netjes in kaart gebracht, gecontroleerd en goed gekeurd.

Niet in de laatste plaats is er steeds vanuit (de meerderheid van) de gemeenteraad steun geweest voor de DRU. Met de verkiezingen geeft de kiezer gemeenteraadsleden de macht om beslissingen te nemen. Het is steeds de gemeenteraad die beslist en het college van burgemeester en wethouders controleert. Dat wordt het dualisme genoemd. Het DRU-project is steeds door een meerderheid van de gemeenteraad goed gekeurd. Niet alleen alle gemeenteraadsleden van Lokaal Belang, VVD en PvdA stonden achter de plannen, ook die van het CDA stemden met enige regelmaat in. Dat betekent dat in de laatste jaren van de 27 raadsleden er steeds minstens zeventien (en vaak 24) voor stemden.

Deze stemverhouding was al in 2003, dus drie jaar voordat er een schop de grond inging, te zien. Bij het bespreken van de plannen over de DRU stemde de gemeenteraad van de toenmalige gemeente Gendringen met vijftien tegen vier stemmen in met de plannen. Even uit de oude doos: voor stemden de heren Van Balveren (Vrije Lijst nu Lokaal Belang), Den Butter (VVD), Delioglu (PvdA), Finkenflügel (Vrije Lijst), Haverdil (PvdA), Hettinga (CDA), Hunting (Vrije Lijst), Menke (PvdA), Ross (CDA), Siemes (PvdA), Sluiter (VVD), Snelting (CDA), Teunissen (CDA), Westerhof (CDA), mevrouw Van de Meeberg (PvdA). Tegen stemden mevrouw Van Hasselt (CDA), de heren Steentjes (CDA), Janssen (CDA), en Bergevoet (CDA). Het plan werd door het toenmalige college (Nijman CDA, Freriks PvdA en Löverink CDA) gesteund en met deze democratische meerderheidsbeslissing werd het startschot gegeven.

Tot slot

Een vaak gehoorde klacht, is dat de DRU er alleen voor Ulft is en alleen om die plaats op de kaart te zetten. Dit hoort bij de negatieve beeldvorming, maar is dus niet de insteek. De DRU is voor alle inwoners van de gemeente en daar buiten. Juist door het bundelen van voorzieningen blijven diezelfde voorzieningen behouden. De enige vraag die nog rest, is de vraag naar de toekomstige exploitatie. Hoe kan die financieel gezien op orde blijven? Feit is, dat naar iedere culturele en maatschappelijke organisatie subsidie moet. Foto 6Dat zei wethouder Van der Wardt (CDA) ook: “Er is maar één theater in Nederland waar geen geld bij moet en die is van Joop van den Ende”. Duidelijke taal. Het is daarom aan de organisaties op het DRU-industriepark, het college van burge-meester en wethouders en de gemeenteraad om met oplossingen te komen. Eén ding staat echter als een paal boven water: het verleden (de ijzerindustrie die langs de hele Oude IJssel van Doesburg tot Bocholt zat) komt er samen met het heden (behouden van de voorzieningen) en de toekomst (bijvoorbeeld ICER). Er staat nu een nieuw sociaal, cultureel, educatief en innovatief centrum voor de hele Achterhoek, waar jong en oud kunnen genieten. Opvallend veel jonge mensen weten de weg naar de DRU moeiteloos te vinden. Het geeft een boost aan de toeristische sector. Als er een discussie over de DRU gevoerd moet worden, dan moet daar de focus op liggen. Want de DRU is een oersterke troef voor de toekomst van de hele gemeente.